"Tüm bu köhnemiş fikirleri atın!"
"Tüm bu köhnemiş fikirleri atın!" diyerek radikal bir giriş yapmayacak kadar kibarlar belki ama, yeni neslin (özellikle Z kuşağı ve genç millennial grubunun) iş dünyasının kapısını çalarken sessizce kurduğu cümle tam olarak bu. Bugün iş hayatında tanık olduğumuz şey basit bir "kuşak çatışması" ya da şımarıklık değil. Karşımızda, sanayi devriminden beri tıkır tıkır işleyen "yaşamak için çalış ve itaat et" kodunu tamamen kırmaya kararlı bir jenerasyon var. Üstelik bunu sadece istek listeleriyle değil, bizzat çalışma modellerini ve liderlik tanımlarını dönüştürerek yapıyorlar.
Peki, bu yeni nesil ne istiyor?
Yöneticilere nasıl bakıyor ve en önemlisi; neden böyleler? Cevapları belki de eski kuşakların akıllarından bile geçmeyen detayları barındırsa da, baktığınızda bizim olasılıkla cesaret edemediğimiz, stabiliteyi ve aidiyeti seven yanlarımızla konfor alanımızı koruduğumuz o geleneksel duruşun yerini, daha bireysel ve özgürlükçü bir yapı alıyor. Yeni nesil, yaşamaya daha çok vakit ayırmak istiyor, hem de haklarından feragat etmeden...
Bu değişimin öyküsüne baktığımızda bileşenleri bol ve dinamiği fazla unsurlar var elbette. Yetişme tarzlarından tutun da, eğitim farklılıklarına, moda anlayışlarına, küresel sınırların giderek ortadan kalkmasına kadar birçok faktör bu değişimde etkili. Özellikle de; dijitalleşme. Onlar sadece “yeni”
değil, aynı zamanda “dijital” nesil. İçine doğdukları dünya onlar için kodlarla yazılıyor, sosyal medyayla besleniyor ve çok renkli, çok hareketli görsel şölenlerle kutsanıyor. Onların konfor alanı, alışkanlıkları ve yaşama biçimleri dijital. Ve en önemlisi tüm dünya gözlerinin önünde, ellerinin altında...
Masaların Ardındaki Derin Psikoloji ve İnsan Hikayesi
Eski kuşaklar için esneklik veya evden çalışma, yıllarca dirsek çürüttükten sonra kazanılan bir "ayrıcalık" ya da lütuftu. Yeni nesil için ise bu, iş sözleşmesinin en temel, tartışılamaz maddesi.
Burada dikkat edilmesi gereken bir detay var. Sanılanın aksine yeni nesil tamamen "ekran arkasına saklanıp evden hiç çıkmamak" istemiyor. Yapılan güncel araştırmalar, genç çalışanların ezici bir çoğunluğunun (%71) hibrit modelleri tercih ettiğini gösteriyor. Sadece evde olmak onları yalnızlaştırıp görünmez kılarken, sadece ofiste olmak ise özgürlüklerini kısıtlıyor. Onlar mentörlük almak, kahve içerken sohbet edebilmek ama haftanın birkaç günü de evde odaklanarak çalışabilmek istiyor. Yeni nesil psikolojik olarak iyi olma halini şirketlerin onlara sunacağı bir ikramiye gibi görmüyor. Onlar için bu, son derece insani bir hak!... Eğer bir iş yeri onların ruh sağlığına, sınırlarına saygı duymuyor ve tükenmişlik duygusu yaratıyorsa, orayı hızla bırakabiliyorlar.
Sadece işini yap, birilerini memnun et ve maaşını al!
Sadece işini yap, birilerini memnun et ve maaşını al fikrinin çok ötesine geçmiş durumdalar. Yönetici pozisyonlarındaki kişilerle mesafeye inanmıyorlar. Geleneksel liderlik; hiyerarşi, otorite ve "ben söylerim, sen yaparsın" mantığı üzerine kuruluyken yeni nesil ise bu dilden kelimenin tam anlamıyla nefret ediyor. Onların gözünde unvanlar tek başına saygı getirmiyor. Saygı onlar için yetkinlikle ve insani bağla kazanılıyor. Çalışanın önüne koca bir dosya koyup "Bak buralarda eksiksin" denen o soğuk performans görüşmeleri bu nesilde işlemiyor.
Onlar anlık, sürekli ve şeffaf geri bildirim istiyor. Bir şeyi iyi yaptıklarında bunu hemen duymak istiyorlar. Kötü olduğunda ise bunun üzerinde bolca zaman harcamak ya da bekletmek yerine onu, o an düzeltmek istiyorlar. Başlarında durup sürekli her e-postayı, her tıklamayı kontrol eden yöneticiler, yeni nesil çalışanları hızla işten soğutuyor. Onlar, hedefi ellerine alıp gerisine karışılmasın istiyorlar.
Araştırmalar ilginç sonuçları da ortaya çıkarıyor. Yeni nesil çalışanların çok küçük bir kısmı geleneksel anlamda yönetici olmayı birincil kariyer hedefi olarak görüyor. Yönetici koltuğunun getirdiği o bitmeyen stresi, kişisel hayattan verilen ödünleri görerek bu bedeli ödemek istemiyorum diyebiliyorlar. Yeni nesil çalışanlar dikeyde yükselmek yerine, yatayda uzmanlaşmayı ve kendi hayatlarının lideri olmayı seçiyorlar.
Yeni nesil, işi sadece bir ofis binasına gidip gelmek olarak görmediği için, proje bazlı çalışmalar freelance modüller ve teknoloji odaklı yapılar onlar için çok doğal olarak görülüyor. Şu an iş dünyasının en büyük kırılımı olan yapay zeka konusunda da çok ilginç bir ikilem yaşıyorlar. Dijital dünyanın içine doğdukları için yapay zeka araçlarını iş süreçlerine en hızlı entegre eden, kendilerini bu alanda eğiterek, rutin ve sıkıcı işleri robota devredip, yaratıcı tarafa odaklanmak istiyorlar. Ancak madalyonun diğer yüzünde derin bir anksiyete var. Yapay zekanın hızı karşısında gelecekte de var olabilme endişesini en yoğun yaşayanlar da yine bu gençler. Bu yüzden şirketlerden en büyük beklentilerinden biri, kendilerine sürekli yeni beceriler kazandıracak öğrenme alanları yaratılması.
En Önemli Soru: Neden Böyleler?
Gelelim işin can alıcı noktasına. Eski kuşaklar bu nesli sıklıkla "Süreksiz, sabırsız, aidiyet duygusu olmayan" bireyler olarak eleştiriyor. Bu insanlar başarıyı, parayı ve kariyeri eski kuşaklar gibi kutsallaştırmıyor. Bunun arkasında çok haklı, çok insani ve çok rasyonel nedenler var.
Önceki nesiller, hep “ileriki bir zaman” için çalıştılar. Çok çalışırsam, ileride evim, arabam olur, emeklilikte rahat ederim güvencesiyle büyüdüler ve bu sistem uzun süre çalıştı. Ancak bugünün gençleri ekonomik krizlerin, yüksek enflasyonun, konut krizlerinin ve küresel pandemilerin ortasına doğdu. Bugün bir genç, haftada 60 saat çalışsa bile bir ev alabilmesinin neredeyse imkansız olduğu bir düzen olduğunu biliyor. Gelecek garantisi yok edilmiş bir nesle, geleceğin için şimdiki hayatını feda et fikri son derece tutarsız ve mantıksız geliyor. Onlar da doğal olarak bugünü ve anı korumalıyım refleksini geliştiriyorlar. Bu çocuklar büyürken çalışan ebeveynlerinde gördükleri çok kritikti. Şirketlerine 20 yılını vermiş, gecesini gündüzüne katmış ama bir ekonomik krizde tek bir e-postayla işten çıkarılmış anneler, babalar gördü. İş stresi yüzünden hastalanan, çocuklarının büyümesini kaçıran bir ebeveyn kuşağına bakıp çok daha farklı ve radikal kararlar verdiler. Hayatlarını bir şirket için harcamak yerine kimseye ait olmadıkları bir düzen yaratmayı tercih ettiler.
Onlar dünyanın sonunun gelebileceği gerçeğiyle (küresel ısınma, ekolojik yıkım) büyüyen ilk nesil. Bu yüzden sadece "para kazandıran" bir iş onlara yetmiyor. Yaptıkları işin dünyaya, topluma bir faydası olmasını istiyorlar. Sadece kâr odaklı olan, çevreye zarar veren veya samimiyetsiz "yeşil boyama" yapan şirketlerde çalışmayı ideolojik olarak reddediyorlar. Anlam ve değer arıyor, dünyanın geleceğinde söz sahibi olup sürdürülebilir geleceğin izini sürüyorlar.
Sanılanın aksine yeni nesil iş hayatından kaçmıyor
Sanılanın aksine yeni nesil iş hayatından kaçmıyor, işi daha insani, daha sürdürülebilir ve daha adil bir yere taşımaya çalışıyor. Masaları, unvanları ve katı mesai saatlerini yıkarken iş dünyasına verdikleri mesaj da çok net; “Ben bir robot değilim. Hayatım, mesai saatlerimden daha büyük. Eğer benim zekamı, yaratıcılığımı ve enerjimi istiyorsan; önce benim bir insan olduğumu, sınırlarımla ve değerlerimle kabul etmek zorundasın."